Dijital Basında “Büyük Çöküş” Uyarısı: Tık Odaklı Sistem Sürdürülemez
Anadolu İnternet Gazetecileri Federasyonu’nun hazırlamış olduğu “Dijital Basında Büyük Çöküş ve EN-TPS: Yeni Nesil Kamu Destek Metodolojisi” raporunda; Türkiye’de dijital haber sitelerine yönelik resmi ilan dağıtım sisteminin, mevcut yapısıyla yayıncılığı “nitelik” yerine “niceliğe” zorladığı ve sektörün geleceğini tehdit ettiği belirtildi.
Raporda, özellikle tıklama ve günlük haber kotası kriterlerinin gazeteciliği içerik kalitesinden uzaklaştırdığı vurgulanırken, mevcut modelin teknolojik dönüşüm karşısında sürdürülemez hale geldiği ifade edildi.
Rapor neden yayımlandı?
Federasyon, bu çalışmayı yalnızca bir eleştiri metni olarak değil; dijital basının karşı karşıya olduğu yapısal krizi ortaya koymak ve uygulanabilir bir çözüm modeli sunmak amacıyla hazırladı.
Raporda üç temel hedef öne çıkıyor:
- Mevcut sistemin dijital gerçeklikle uyumsuzluğunu somut verilerle ortaya koymak
- Yayıncıların nicelik baskısı altında kalite üretmekte zorlandığını göstermek
- Kamu kaynaklarının daha adil ve ölçülebilir bir modele göre dağıtılmasına yönelik alternatif bir metodoloji önermek
Günlük kota, kopya içeriği teşvik ediyor
Mevcut düzenlemelerde internet haber siteleri için belirlenen günlük asgari haber sayısı şartının, yerel yayıncıları ajans içeriklerini kopyalamaya veya düşük katma değerli içerik üretmeye ittiği ifade edildi.
Çalışmaya göre bu model, haber sitelerini özgün gazetecilikten uzaklaştırarak “ayna site” yapısına dönüştürüyor ve içerik enflasyonuna yol açıyor.
Yapay zeka çağı ve “Sıfır Tıklama” riski
Raporda, Google AI Overviews ve ChatGPT gibi cevap motorlarının yükselişiyle birlikte “sıfır tıklama” (zero-click) dönemine girildiği belirtiliyor.
Kullanıcıların haberi arama sonuçları içinde okuyup siteye girmemesi, tıklama temelli resmi ilan modelini işlevsiz hale getiriyor. Araştırmalara göre organik trafik kaybının önümüzdeki dönemde daha da artacağı öngörülüyor.
Google algoritmaları ile çelişki
Çalışmada, yüksek haber kotasının Google’ın “Helpful Content” ve E-E-A-T standartlarıyla çeliştiği belirtiliyor.
Seri üretilmiş ve düşük değerli içeriklerin arama sonuçlarında geri plana düşmesi, resmi ilan şartlarını yerine getiren sitelerin aynı anda algoritmik cezaya maruz kalmasına neden olabiliyor. Rapora göre yayıncılar, bir yandan mevzuatın nicelik şartlarını karşılamaya çalışırken diğer yandan arama motoru kalite kriterleri nedeniyle trafik kaybı yaşayabiliyor.
Çözüm önerisi: EN-TPS modeli
Çalışmanın sonuç bölümünde AIGF Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Ali Talmaç‘ın, API entegrasyonlu ve 1–10 ölçekli “Entegre Puanlama Sistemi” (EN-TPS) öneriliyor.
Bu modelde:
- Sadece tıklama değil, gösterim (impression) verileri dikkate alınıyor.
- Sosyal medya organik erişimleri sisteme dahil ediliyor.
- AI destekli semantik analizle özgünlük ölçülüyor.
- Özel haber üretimi yüksek katsayıyla ödüllendiriliyor.
- Okur sadakati ve güven kriterleri puanlamaya ekleniyor.
Federasyon, önerilen sistemin kamu kaynaklarını sahte trafik ve içerik enflasyonu yerine gerçek gazetecilik üretimine yönlendirmeyi amaçladığını belirtiyor.
Bu çalışma, dijital basında yaşanan dönüşümü yalnızca tespit etmekle kalmıyor; kalite odaklı ve ölçülebilir bir destek modeline geçiş için somut bir çerçeve sunuyor.
Raporun tamamına aşağıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz:
(Dijital Basında Büyük Çöküş – PDF)
(Dijital Basında Büyük Çöküş – DOCX)